„Paragraf. Studia z Prawa i Administracji” to studenckie czasopismo naukowe działające przy Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, tworzone jako forum wymiany myśli młodych badaczy.
Periodyk publikuje artykuły, glosy, recenzje i sprawozdania z ważnych wydarzeń naukowych. Obejmuje szerokie spektrum zagadnień z prawa karnego, cywilnego, administracyjnego, gospodarczego i interdyscyplinarnych pograniczy.
W najnowszym numerze przeczytacie:
Mikropłatności kryptowalutowe w dark webie jako narzędzie finansowania handlu ludźmi: kwalifikacja prawnokarna „micro-layeringu” i decentralizacji odpowiedzialności w świetle TFR/MiCA oraz art. 299, 189a i 258 k.k.
Sebastian Binkowski
Artykuł podejmuje prawnokarną analizę mikropłatności kryptowalutowych wykorzystywanych w infrastrukturze ukrytej (dark web) jako mechanizmu finansowania handlu ludźmi, koncentrując się na zjawisku „micro-layeringu” – rozdrabnianiu strumienia wartości na liczne drobne transfery oraz przełączaniu kanałów rozliczeniowych on-/off-chain i międzyłańcuchowo w celu utrudnienia identyfikacji pochodzenia oraz przepadku mienia. W perspektywie dogmatycznej wykazuję, że mikrowarstwowanie stanowi technikę wykonawczą znamion z art. 299 § 1 k.k. (utrudnianie ustaleń co do pochodzenia, miejsca, wykrycia, zajęcia lub przepadku), która – przy eksploatacyjnym źródle środków – wchodzi w zbieg z art. 189a k.k., a w konfiguracjach platformowych z trwałym podziałem ról także z art. 258 k.k. Analiza systemowa osadza tę kwalifikację w architekturze unijnej: rozporządzenie w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów (Transfer of Funds Regulation, TFR) „oświetla” brzegi sekwencji tam, gdzie występuje dostawca usług płatniczych lub dostawca usług w zakresie kryptoaktywów (CASP), natomiast rozporządzenie w sprawie rynków kryptoaktywów (Markets in Crypto-Assets, MiCA) porządkuje krąg usługodawców „na rzecz klienta”, utrzymując neutralność wobec infrastruktury non-custodial. W warstwie metodologicznej łączę wykładnię językową, systemową i celowościową z mapowaniem sekwencji płatniczych per sekwencja (a nie per transakcja) oraz ze standardem dowodowym opartym na łączeniu danych z „brzegów” TFR/Wytycznych EBA z materiałem on-/off-chain, przy jawnym rozróżnieniu faktów i inferencji (EBA, 2024). Na tej podstawie formułuję postulaty de lege ferenda: (a) „micro-Travel Rule” – agregacja krótkookresowa transferów powiązanych u adresatów TFR; (b) dopowiedzenie art. 299 k.k. o „warstwowanie sekwencyjne”; (c) celowane obowiązki gatekeeperów wobec komercyjnych, powierniczych usług „na rzecz klienta”; (d) szybki tryb quick freeze (48–72 godziny) zszyty z unijnymi instrumentami współpracy; (e) standard opinii biegłych z metrykami jakości. Jednocześnie akcentuję granice proporcjonalności oraz linię TSUE ograniczającą rozwiązania powszechnej jawności na rzecz celowanych obowiązków adresatów. Artykuł pokazuje, że bez rewolucji legislacyjnej można uzyskać realną „widoczność sekwencji” i skuteczniej chronić ofiary handlu ludźmi, zachowując neutralność technologiczną i gwarancje procesowe.
Zasada dobra wspólnego w prawie administracyjnym – wybrane zagadnienia
Paweł Jan Chalcarz
Idea dobra wspólnego pełni ważną rolę zarówno w polskim porządku prawnym, jak i w systemie prawa administracyjnego. Jest ona nie tylko zasadą konstytucyjną, ale również ważną dyrektywą ważenia interesów jednostek oraz całej wspólnoty. Wskazana zasada ma silne podłoże ustrojowe, gdyż jej rozwój ściśle wiąże się z historią prawa ustrojowego oraz z historią administratywistyki i nauki administracji. Ponadto zasada dobra wspólnego ma imponujące związki administracyjnoprawne, gdyż pozostaje ona w bliskich relacjach z pojęciami-narzędziami prawa administracyjnego, takimi jak chociażby interes administracyjnoprawny. Okazuje się jednak, że – pomimo znaczenia tej zasady dla całego systemu prawa – odgrywa ona z pewnych względów stosunkowo niewielką rolę w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Dyskryminacja algorytmiczna w zatrudnieniu
Kaja Kalisz
Współczesna cyfrowa infrastruktura coraz częściej polega na zastosowaniu sztucznej inteligencji w różnych obszarach ekonomicznych, społecznych oraz prawnych. Pomimo obiecującego potencjału technologii pojawiają się obawy dotyczące ich wpływu na procesy decyzyjne oraz równość społeczną. Wraz z rozwojem nowych technologii coraz głośniejsza staje się problematyka dyskryminacji algorytmicznej w zatrudnieniu. Zjawisko to odnosi się do sytuacji, w której algorytmy podejmują niesprawiedliwe decyzje, wzmacniając istniejące nierówności pomiędzy pracownikami lub nawet generując nowe. Dyskryminacja algorytmiczna w zatrudnieniu stanowi przedmiot coraz większego zainteresowania zarówno wśród naukowców, jak i praktyków.
Sztuczna inteligencja pod lupą RODO
Justyna Krupa
Artykuł podejmuje intrygującą w obecnych czasach problematykę pogodzenia regulacji ochrony danych osobowych wynikających z RODO z nowymi ramami prawnymi przewidzianymi w AI Act. Analizie poddano zarówno wspólne punkty obu aktów, takie jak ocena ryzyka, jak i różnice w zakresie celów regulacyjnych i adresatów obowiązków. Refleksjom poddane zostały również praktyczne wyzwania, związane m.in. z przeprowadzaniem DPIA, oraz możliwe ścieżki integracji wymogów obu analizowanych reżimów prawnych. Artykuł porusza także kwestie rozwiązań prowadzących do ograniczenia dublowania procedur, wzmocnienia współpracy organów nadzorczych oraz rozwoju praktycznych standardów AI.
Obowiązek pracodawcy uzasadnienia wypowiedzenia umowy o pracę – wybrane uwagi
Damian Marcinkiewicz
W artykule poruszono problematykę obowiązku pracodawcy uzasadniania wypowiedzenia umowy o pracę, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych nowelizacją Kodeksu pracy z dnia 26 kwietnia 2023 r. Przedstawiono aktualny stan prawny, w tym rozszerzenie obowiązku podania przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę na umowy zawarte na czas określony oraz możliwość wnioskowania przez pracownika o uzasadnienie wypowiedzenia w przypadku umów o pracę zawartych na okres próbny. Analizie poddano przyczyny dotyczące oraz niedotyczące pracowników, a także szczególne regulacje w zakresie wypowiadania umów zawartych z pracownikami młodocianymi. Omówiono również niedopuszczalne przyczyny wypowiedzenia, wynikające bezpośrednio z przepisów prawa pracy oraz ukształtowane wskutek orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Konstytucyjność rozwiązań prawnych dotyczących czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przyjętych przez Radę Ministrów 27 marca 2025 r.
Szymon Nieznański
W artykule omówiono rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 marca 2025 r. w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, które ma zastosowanie na granicy z Białorusią. Autor analizuje, czy takie ograniczenie, wprowadzone aktem podustawowym, jest zgodne z Konstytucją, zwłaszcza z art. 31 ust. 3 i art. 56, oraz czy nie narusza istoty prawa do azylu. Wskazano na podobieństwa tej regulacji do mechanizmów stosowanych przy stanach nadzwyczajnych, ale także na istotne różnice wynikające z hierarchii źródeł prawa. Krytyce poddano także wątpliwą precyzję legislacyjną rozporządzenia i ryzyko przekroczenia delegacji ustawowej. Autor porusza problem kolizji regulacji krajowych ze zobowiązaniami międzynarodowymi Polski, w tym zasadą non-refoulement wynikającą z Konwencji genewskiej. Wskazano, że ograniczenie prawa do azylu powinno wynikać wyłącznie z ustawy, a sądy mogą pominąć rozporządzenie jako sprzeczne z Konstytucją. Na tym tle autor formułuje wątpliwości co do zgodności rozporządzenia z Konstytucją i prawem międzynarodowym.
Granice praw i wolności jednostki w dobie pandemii COVID-19 – analiza konstytucyjna działań władzy publicznej
Bartosz Pałucki
Celem artykułu jest analiza konstytucyjnych granic dopuszczalnych ograniczeń praw i wolności człowieka w kontekście pandemii COVID-19 w Polsce. Punktem wyjścia jest założenie, że fundamentem demokratycznego państwa prawnego – co zostało wyrażone w art. 2 Konstytucji RP – jest nienaruszalność istoty praw i wolności jednostki, które mogą podlegać ograniczeniom wyłącznie w warunkach i na zasadach określonych przez ustawę. W opracowaniu omówiono przesłanki z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (wyłączność ustawy, konieczność, przydatność, proporcjonalność sensu stricto oraz zakaz naruszania istoty praw i wolności). Autor wskazuje, że w czasie pandemii COVID-19 władze publiczne nie zdecydowały się na wprowadzenie stanu klęski żywiołowej, mimo że sytuacja epidemiologiczna spełniała jego ustawowe kryteria. W rezultacie restrykcje dotyczące m.in. swobody przemieszczania się, wolności zgromadzeń czy praktykowania religii oraz uczestnictwa w obrzędach religijnych wprowadzane były przede wszystkim w drodze rozporządzeń, co budzi poważne zastrzeżenia w świetle konstytucyjnej zasady wyłączności ustawy. Analiza wskazuje na niebezpieczne zjawisko „quasi stanu nadzwyczajnego”, polegającego na wprowadzaniu ograniczeń w korzystaniu z praw i wolności określonych w Konstytucji RP z naruszeniem jej art. 31 ust. 3 oraz pominięciem art. 228 ust. 2, czyli obowiązku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego w sytuacji, gdy „zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające”. W konkluzji podkreślono, że praktyka ustrojowa z okresu pandemii COVID-19 uwidoczniła napięcie między obowiązkiem ochrony wysoko cenionych wartości konstytucyjnych a gwarancją praw i wolności jednostki oraz ryzyko trwałej erozji standardów państwa prawnego w sytuacjach kryzysowych. W opracowaniu wykorzystano metodę dogmatyczno-prawną polegającą na analizie przepisów Konstytucji RP oraz ich wykładni w świetle praktyki organów władzy publicznej w okresie pandemii COVID-19, a także dokonano przeglądu literatury przedmiotu i orzecznictwa, co pozwoliło na kompleksową ocenę zgodności wprowadzanych ograniczeń z konstytucyjnymi standardami ochrony praw i wolności jednostki.
Warunki udziału w zamówieniu publicznym a konstytucyjny zakaz dyskryminacji w życiu gospodarczym
Barbara Puszkarewicz
Zasada wolności działalności gospodarczej określona w art. 22 Konstytucji RP, stanowiąca fundament gospodarki rynkowej, rozumiana jest jako zapewnienie swobodnego wykonywania działalności gospodarczej. Zakaz dyskryminacji w życiu gospodarczym nierozerwalnie związany z wolnością gospodarczą to podstawa systemu wolności i praw człowieka i obywatela. Traktowany jako niemożność wyciągania negatywnych skutków w sferze prowadzenia działalności gospodarczej z powodu przymiotów prowadzącego działalność. Od zasady przewidziane mogą zostać wyjątki – ograniczenia, które jakkolwiek dopuszczalne, lecz tylko i wyłącznie w drodze ustawy i ze względu na ważny interes publiczny. Interes ważny i interes publiczny, czyli dobro wspólne, które ma szczególne znaczenie dla społeczeństwa jako całości, może być jedynym powodem wchodzenia w sferę wolności. Ustawodawca ma pewną swobodę, zważywszy na nieostrość przywoływanych pojęć, ale ingerując w tę sferę ograniczeniami, powinien zachować szczególną ostrożność. Przedmiotem analizy jest odpowiedź na pytanie, czy ustawodawca w prawie zamówień publicznych zastosował zakaz dyskryminacji, ustalając wyjątki od tej zasady w granicach dopuszczalnych ustawą zasadniczą. Ogólna analiza wybranych aspektów ograniczenia konstytucyjnej wolności gospodarczej skłania autorkę do zajęcia stanowiska, iż liczba i zakres zastosowanych ograniczeń wykraczają poza dopuszczalne konstytucją wyjątki i powodują, że przepisy dotyczące warunków udziału w zamówieniu publicznym mogą być traktowane jako element naruszający konstytucyjny zakaz dyskryminacji w życiu gospodarczym nie tylko co do zasady, ale także z praktycznego punktu widzenia (zbyt szeroki zakres możliwych ograniczeń w dyspozycji zamawiającego zbliża zamówienia publiczne do gospodarki planowanej, w ramach której zasady gospodarcze kreuje państwo i jego jednostki).
Wolność zgromadzeń na gruncie Ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Dawid Radziszewski
Celem niniejszego artykułu jest omówienie instytucji służących urzeczywistnieniu wolności zgromadzeń przewidzianych w Ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wspomniana ustawa stanowi lex specialis względem unormowań ogólnych dotyczących zgromadzeń, które obejmuje zgromadzenia na terenie uczelni. W opracowaniu przeanalizowano aspekty organizacji zgromadzeń, ich przeprowadzania, rozwiązywania oraz odpowiedzialności za ich przebieg. Unormowania ustawowe odniesiono do przepisów porządkowych dotyczących zgromadzeń zawartych w statutach Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Łódzkiego oraz Uniwersytetu Warszawskiego. Co więcej, przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przedstawiono na tle porównawczym Ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach. Analizie poddano również orzecznictwo dotyczące zgromadzeń na terenie uczelni. W ramach wniosków końcowych przedstawiono postulaty de lege ferenda dotyczące unormowań ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które mają na celu pełniejsze urzeczywistnienie wolności zgromadzeń na uczelni.
